Każdego roku w Polsce kilkanaście tysięcy osób przechodzi amputację kończyn. Dla wielu jest to moment graniczny – nagła zmiana sprawności, codzienności i sposobu funkcjonowania. W kwietniu, w ramach Miesiąca Świadomości Amputacji, eksperci podejmują działania, by zmienić sposób, w jaki mówi się o amputacji – z narracji straty na opowieść o powrocie do życia, samodzielności i nowych możliwości.
Problem obecny, ale wciąż niewidoczny
Amputacje kończyn to jedne z najpoważniejszych doświadczeń zdrowotnych, które mimo swojej skali pozostają w dużej mierze poza głównym nurtem debaty publicznej. Każdego roku w Polsce kilkanaście tysięcy osób traci kończyny – najczęściej w wyniku powikłań chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca, choroby układu krążenia czy nowotwory, ale także na skutek urazów.
To zdarzenie, które w jednej chwili zmienia całe życie. Amputacja oznacza konieczność nauczenia się od podstaw wielu czynności, które wcześniej były oczywiste – poruszania się, funkcjonowania w przestrzeni publicznej, wykonywania codziennych obowiązków. To również moment, w którym zmienia się sposób postrzegania własnego ciała, a często także relacji społecznych i zawodowych. Wciąż jednak rzadko mówi się o tym, co dzieje się po zakończeniu leczenia szpitalnego. Tymczasem to właśnie etap powrotu do codzienności bywa najtrudniejszy i najbardziej wymagający.
– Amputacja nie jest końcem leczenia, ale początkiem procesu, który obejmuje wszystkie obszary życia człowieka. To moment, w którym szczególnie ważne staje się wsparcie – fizyczne, psychiczne i społeczne – mówi Agnieszka Pleti, prezeska Fundacji Poland Business Run.
Powrót do życia jako proces
Współczesne podejście do rehabilitacji podkreśla, że jej celem nie jest wyłącznie przywrócenie sprawności fizycznej. Równie istotne jest przygotowanie człowieka do funkcjonowania w rzeczywistości, która uległa zmianie. Powrót do życia po amputacji oznacza odbudowę samodzielności, poczucia kontroli i możliwości podejmowania decyzji. – Osoby po amputacji bardzo często mierzą się nie tylko z ograniczeniami fizycznymi, ale także z pytaniami o przyszłość – jak żyć, jak pracować, jak odnaleźć się w społeczeństwie. Te kwestie wymagają kompleksowego wsparcia – dodaje Agnieszka Pleti.
Całościowe wsparcie jako odpowiedź na potrzeby
W Polsce rozwijają się inicjatywy, które zmieniają sposób myślenia o amputacji, oferując wsparcie całościowe – zarówno fizyczne, jak i psychiczne oraz społeczne. Przykładem jest Fundacja Centrum Rehabilitacji Znowu w Biegu w Krakowie, powołana w 2018 roku. Centrum tworzy unikatowy w skali kraju model pracy z pacjentem – łączy różne obszary rehabilitacji i wsparcia w jednym miejscu, umożliwiając pacjentom powrót do aktywnego życia. – Naszym celem jest wspieranie pacjentów w odzyskiwaniu samodzielności i przygotowaniu ich do funkcjonowania w codziennym życiu. Pracujemy nad sprawnością fizyczną, pewnością siebie i adaptacją do nowych warunków – mówi Anna Orzechowska, prezeska Fundacji Centrum Rehabilitacji Znowu w Biegu.
Programy obejmują fizjoterapię, przygotowanie do korzystania z protezy, trening funkcjonalny oraz wsparcie psychologiczne. Intensywne turnusy rehabilitacyjne pozwalają na skoncentrowaną pracę nad konkretnymi celami i przyspieszenie procesu powrotu do sprawności. Centrum przygotowuje pacjentów do realnych sytuacji – poruszania się w przestrzeni publicznej, wykonywania codziennych czynności i powrotu do aktywności społecznej.
Kwiecień jako miesiąc zmiany społecznej świadomości
Miesiąc Świadomości Amputacji, organizowany w Polsce od kilku lat jako „Pomarańczowy Kwiecień”, ma na celu zwiększenie wiedzy i zmianę sposobu postrzegania amputacji. W całym kraju realizowane są działania edukacyjne, społeczne i aktywizujące, skierowane zarówno do osób po amputacjach, ich bliskich, jak i szerokiej opinii publicznej. – Zależy nam na tym, aby pokazywać, że amputacja nie przekreśla możliwości. Przy odpowiednim wsparciu większość osób wraca do aktywnego życia – podkreśla Anna Orzechowska.
Zmiana narracji jako wspólne wyzwanie
Budowanie świadomości wokół amputacji wymaga zmiany języka i sposobu opowiadania o tym doświadczeniu. Amputacja, mimo wielu wyzwań, nie oznacza wykluczenia ani końca życia. Może stać się źródłem siły i nowych doświadczeń.
To wymaga zaangażowania wielu środowisk – medycznych, społecznych i edukacyjnych – oraz tworzenia rozwiązań odpowiadających na potrzeby pacjentów. Miesiąc Świadomości Amputacji stanowi ważny krok w tym kierunku, budując przestrzeń do rozmowy, edukacji i zmiany społecznego postrzegania tego doświadczenia.
Źródło niepełnosprawni.pl