– Skarga zadziałała. Mamy przed szkołą piękny parking i czekamy na dokończenie wykonywania decyzji, czyli instalację windy i dostosowaną toaletę – powiedział Integracji Jakub Purc, ojciec chłopca z niepełnosprawnością ruchową.

Jest on jedną z osób, które zdecydowały się złożyć do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych skargę na brak dostępności, i dziś wraz z synem cieszą się z tej decyzji. Fundusz zachęca, by skarg było jak najwięcej.

Pan Jakub złożył skargę na brak dostępności w imieniu poruszającego się na wózku syna, aby mógł on się uczyć w odpowiednich warunkach. O tym, jak jego rodzinie pomógł PFRON, opowiedział 27 listopada br. podczas konferencji „Dostępność. Twoje prawo”. Dotyczyła ona możliwości składania wniosków o zapewnienie dostępności i skarg na jej brak, wynikającej z Ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. W ramach tej procedury osoba ze szczególnymi potrzebami (np. senior lub osoba z niepełnosprawnością) albo jej przedstawiciel mogą złożyć do instytucji publicznej, np. szkoły, urzędu czy szpitala, wniosek o zapewnienie dostępności. Podmiot publiczny ma 14 dni na jej zapewnienie. Jeżeli wymaga to więcej czasu, podmiot może wydłużyć realizację wniosku do 2 miesięcy, jednak musi o tym niezwłocznie powiadomić osobę, która złożyła wniosek. Jeżeli podmiot publiczny nie zapewni dostępności pomimo złożenia wniosku, można złożyć skargę na jej brak do Prezesa Zarządu PFRON. To właśnie z tej możliwości skorzystał Jakub Purc.

PFRON ratunkiem

Wcześniej, pomimo trwających rok rozmów z wójtem, nie udało się w szkole syna pana Jakuba Purca zapewnić ani windy, ani podjazdu, ani nawet dostosowania parkingu. Zamiast działań wynikających wprost z ustawy o zapewnieniu dostępności synowi pana Jakuba, który jest pełnosprawny intelektualnie, zaproponowano m.in. przeniesienie do szkoły specjalnej.

– Zdecydowałem, że jedynym ratunkiem dla nas jest PFRON, i dlatego złożyłem wniosek o zapewnienie dostępności, a potem skargę – opowiadał.

Jakub Purc dowiedział się o procedurze skargowej podczas zawodów sportowych dla osób z niepełnosprawnością. Procedura daje osobie ze szczególnymi potrzebami lub jej przedstawicielowi ustawowemu możliwość składania wniosków o zapewnienie dostępności do instytucji publicznych i skarg na jej brak do PFRON.

Nie minęło wiele czasu i stosowny wniosek trafił na biurko wójta. Tuż za nim podążyła skarga do PFRON, dotycząca braku dostępności budynku szkoły. To doprowadziło do przeprowadzenia w szkole audytu. Za jego sprawą skarga została rozszerzona o zapewnienie chłopcu bezpiecznej przestrzeni do cewnikowania. Procedura zakończyła się wydaniem przez Prezesa PFRON decyzji nakazującej zapewnienie dostępności.

Poza synem Jakuba Purca beneficjentem systemu skargowego są też m.in. studenci Uniwersytetu Wrocławskiego.

Jak informuje rzeczniczka prasowa, 12 stycznia 2023 r. do uniwersytetu wpłynął wniosek o zapewnienie dostępności w budynku Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego przy ul. Dawida 1. Po dwóch tygodniach, w marcu 2023 r., do uniwersytetu zwrócił się Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z pismem w sprawie podjętych działań.

W celu poprawy dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami w 2023 r. w budynku zostały zamontowane tabliczki informacyjne z oznaczeniami w alfabecie Braille’a oraz czytnikami NFC, umożliwiającymi pozyskanie informacji o salach. Wprowadzono także oznaczenia poziome, ułatwiające poruszanie się osobom niewidomym i słabowidzącym. W 2024 r. uruchomiono w budynku system nawigacyjny, wspierający orientację przestrzenną osób z niepełnosprawnościami.

Powyższe działania zostały zrealizowane w celu dostosowania obiektu do wymogów Ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami oraz w ramach obowiązków Uniwersytetu Wrocławskiego w zakresie likwidacji barier architektonicznych i informacyjno-komunikacyjnych.

Od marca 2025 r. na uczelni realizowany jest projekt „Uniwersytet Wrocławski uczelnią bardziej dostępną”, który służy wprowadzaniu stosownych rozwiązań na szeroką skalę.

Co warte podkreślenia – skargi składane do PFRON-u mają ogromną moc prawną, a decyzja o nakazie zapewnienia dostępności dotyczy wszystkich instytucji publicznych. Musiał się jej podporządkować nawet Sejm RP. Chociaż jego budynek otrzymał w 2009 r. certyfikat „Obiekt bez barier”, to przez ostatnich kilkanaście lat unowocześniła się nie tylko technika, ale też wzrosła świadomość osób z niepełnosprawnościami, dotycząca indywidualnych potrzeb i obowiązków instytucji publicznych. Odpowiedzią na zmianę świadomości jest właśnie uruchomienie procedury skargowej, która, jak się okazuje, ma też wpływ na miejsca, gdzie decydują się losy naszego kraju.

W budynku polskiego parlamentu, dzięki m.in. procedurze skargowej, wprowadzono szereg udogodnień dla osób z niepełnosprawnościami. Wśród działań podjętych na rzecz dostępności Kancelaria Sejmu wymienia:

• umieszczenie w budynku tablic informacyjnych spełniających kryteria dostępności dla osób niedowidzących;
• umieszczenie tabliczek informujących o funkcji i numerach pomieszczeń, do których mają dostęp osoby spoza grona pracowników Kancelarii Sejmu;
• wyposażenie drzwi wind oraz innych powierzchni w specjalne matowe taśmy wyróżniające, zapewniające kontrast niezbędny osobom z dysfunkcją wzroku;
• zapewnienie odpowiedniego natężenia światła przy wejściu do wind i w korytarzu. Ponadto windy w budynku zostały wyposażone w system powiadomień głosowych, informujący o tym, która winda przyjechała.

Łukasz Iwancio, Dyrektor Departamentu Dostępności w Państwowym Funduszu Rehablitacji Osób Niepełnosprawnych

Jak złożyć skargę?

O procedurze składania skarg opowiadał ze szczegółami Łukasz Iwancio, Dyrektor Departamentu Dostępności w PFRON, podczas rozmowy z portalem Niepelnosprawni.pl.

– Skargi może składać osoba ze szczególnymi potrzebami, czyli np. senior, osoba na wózku, osoba, która słabiej widzi, osoba, która nie słyszy. To jest bardzo szeroki katalog. Gdy natrafiamy na barierę, nie możemy korzystać z jakiejś usługi albo z jakiejś przestrzeni publicznej na równi z innymi, to będzie pewnie oznaczało, że jesteśmy osobą ze szczególnymi potrzebami. Nie trzeba mieć do tego żadnego specjalnego zaświadczenia ani orzeczenia o niepełnosprawności. Ważne, że skargi może też składać opiekun prawny, kurator albo przedstawiciel ustawowy. Przykład – to rodzic małoletniego dziecka, który może złożyć skargę właśnie w zastępstwie swojej córki czy swojego syna – informował dyrektor Iwancio.

– Skargi nie można złożyć anonimowo, skarga musi mieć dane kontaktowe. Żeby było jasne: musimy w tej skardze wskazać, kogo ona dotyczy – czy to jest Jan Kowalski, czy Iksiński – musimy napisać, nie można tego zrobić anonimowo i trzeba to zrobić indywidualnie. Każda osoba występuje w swoim imieniu albo w czyimś imieniu, jako przedstawiciel ustawowy swojego dziecka, czy jako opiekun prawny tej osoby, której opiekunem prawnym jest. Zatem nie można anonimowo, trzeba indywidualnie. Zanim złożymy skargę, trzeba złożyć wniosek o zapewnienie dostępności do tej instytucji, od której tej dostępności oczekujemy. Na przykład gdy nie ma windy w szkole, to do tej szkoły można złożyć wniosek o zapewnienie dostępności w postaci windy. Wskazujemy, że nasze dziecko uczy się w tej szkole albo chce się uczyć i potrzebujemy windy, ponieważ dziecko nie może się dostać na wyższe piętra budynku. W momencie gdy złożymy wniosek, podmiot ma 14 dni, żeby zapewnić dostępność, i może ten termin wydłużyć maksymalnie do dwóch miesięcy. Jeśli dostępności w terminie nie zapewni, to wtedy składamy skargę na brak dostępności (polecamy rozmowę zatytułowaną Chcesz dostępności? Składaj skargi na jej brak na portalu Niepelnosprawni.pl).

Skargi w liczbach

 – Dotychczas wpłynęło do PFRON 229 skarg na brak dostępności. Z roku na rok jest ich coraz więcej. W tym roku wpłynęły już 84 – poinformował podczas Konferencji „Dostępność. Twoje prawo” dyrektor Łukasz Iwancio z Departamentu Dostępności w PFRON. – Dla porównania, w całym 2024 r. było ich 66.

Przedstawiciel PFRON podzieli